
ภาคสนามคลองโคน
“คลองโคน” ชุมชนที่ตั้งอยู่ริมชายฝั่งทะเลอ่าวไทยตอนบนและมีป่าชายเลนเป็นทรัพยากรที่สำคัญ
เป็นสถานที่ที่พวกเรานักเรียนจาก Studio of Creative Media and Product ได้ไปลงพื้นที่ภาคสนาม เพื่อศึกษาทรัพยากรและความเป็นอยู่ของชุมชน ระหว่างวันที่ 25 - 27 มิถุนายน พ.ศ. 2565 ซึ่งในการลงพื้นที่ภาคสนามครั้งนี้ พวกเราได้ศึกษาและทำการรวบรวมข้อมูลของชุมชนเป็นจำนวนมาก และเราจะนำข้อมูลเหล่านั้นมาทำสื่อที่จะเผยแพร่ออกไปให้กับชุมชนและคนทั่วไปให้พวกเขาได้รู้จักชุมชน
“คลองโคน” ที่ไม่ได้มีดีเพียงแค่ป่าชายเลนหรืออาหารทะเลเท่านั้น

ในช่วงแรกของการลงพื้นที่ภาคสนาม พวกเราได้แบ่งกลุ่มกันไปสำรวจและสัมภาษณ์ชาวบ้านในชุมชน บนประเด็นของประวัติชุมชนและวิถีชีวิตของแต่ละบ้าน เพื่อเห็นและเข้าใจความเป็นอยู่ของชุมชนโดยภาพรวม
“ลุงเทือง” ปราชญ์ชาวบ้านของชุมชนคลองโคน เป็นผู้ให้ความรู้กับพวกเราในทุก ๆ ด้านของชุมชนตลอดช่วงเวลาลงพื้นที่ภาคสนาม


พวกเราได้สรุปที่มาและประวัติชุมชน ข้อมูลทั่วไปของชุมชนและภูมิปัญญาจากการสัมภาษณ์ชาวบ้าน เพื่อเป็นการทำความเข้าใจภาพรวมและที่มาของชุมชนคลองโคน รวมถึงได้เห็นถึงวิถีชีวิตของชาวบ้านที่อยู่ร่วมกับธรรมชาติ
วิถีชีวิตของชาวบ้านริมทะเล มักมีวิถีชีวิตที่อยู่กับน้ำเป็นหลัก ดังนั้นเรือจึงเป็นยานพาหนะสำคัญในการเดินทางไปทำการประมงในทะเล ทั้งการไปจับหอยหอยแครงที่หาดโคลน หรือฟาร์มหอยแมลงภู่ที่อยู่ห่างจากฝั่งประมาณ 3-4 กิโลเมตร


ในช่วงเวลาว่าง ลุงเทืองได้พาพวกเราไปรู้จักต้นไม้ในป่าชายเลนมากขึ้น
พวกเรานำข้อมูลที่ได้เรียนรู้เกี่ยวกับต้นไม้ในป่าชายเลน มาสรุปและทำความเข้าใจถึงประโยชน์ของต้นไม้แต่ละชนิดต่อคนชุมชน


พวกเราได้แบ่งกลุ่มกันกระจายไปสืบข้อมูลที่ยังขาด โดยนักเรียนกลุ่มนี้ได้รับโจทย์ในการให้สืบค้นข้อมูลการหาหอยแครงและการทำฟาร์มหอยแมลงภู่ ที่เป็นอาชีพหลักของชาวบ้านในชุมชน โดยชาวบ้านได้แนะนำเครื่องมือและวิธีการทำฟาร์มหอยแมลงภู่ รวมถึงอุปกรณ์ในการจับ “เคยตาดำ” โดยใช้ “ละวะ” ที่มีลักษณะเป็นตาข่ายเย็บเป็นทรงกรวย ซึ่ง “เคยตาดำ” เป็นวัตถุดิบที่ทำให้เกิด “กะปิคลองโคน” ของขึ้นชื่อของชุมชน
พวกเราได้แบ่งกลุ่มกันกระจายไปสืบข้อมูลที่ยังขาดจากการสำรวจชุมชนในครั้งแรก โดยนักเรียนกลุ่มนี้ได้รับโจทย์ในการสำรวจสภาพพื้นที่เพิ่มเติ มเพื่อนำมาสร้างแผนที่ชุมชน


“ยำชะคราม” อาหารท้องถิ่นของชุมชนคลองโคนที่มีรสชาติเป็นเอกลักษณ์จากวัตถุดิบท้องถิ่นที่หาได้จากชุมชนอย่าง “ชะคราม”
พวกเราได้นั่งเรือเพื่อออกไปสำรวจทะเลและหาดโคลน ในพื้นที่ของชุมชนคลองโคน


พวกเราได้ลองปลูกป่าจริง ๆ ซึ่งเป็นกิจกรรมที่สำคัญของชุมชน
พวกเราได้ลงพื้นที่ไปปลูกป่าชายเลน เพื่อเข้าใจวิธีการปลูก รวมถึงสำรวจป่าชายเลน ในด้านของพืชพรรณที่พบในป่า เช่น ต้นลำพู ต้นโกงกาง ต้นแสม ต้นตะบูน เป็นต้น รวมถึงสัตว์ที่อาศัยในพื้นที่ป่า เช่น ปูแสม ลิงแสม ปลาตีน เป็นต้น


การออกมาสำรวจทะเลครั้งนี้ พวกเราได้ลงหาดโคลนเพื่อลองไถกระดานเลนเก็บหอยแครงตามภูมิปัญญาชาวบ้านที่ทำกันสืบทอดจนถึงปัจจุบัน รวมถึงมาดูการจับเคยที่เป็นวัตถุดิบสำคัญในการทำของขึ้นชื่อของชุมชน นั่นคือ “กะปิคลองโคน”
ก่อนที่จะกลับบ้าน พวกเราก็ได้นำข้อมูลและสิ่งที่ได้เรียนรู้ทั้งหมดมาพูดคุยกับลุงเทืองและชาวบ้านอีกครั้ง เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล ก่อนที่พวกเราจะนำมาทำเป็นสื่อสร้างสรรค์เพื่อช่วยชุมชนในลำดับต่อไป

เรียบเรียงโดย
นางสาวเขมจิรา เหล็กงาม
นายปวีร์ วิเศษลีลา
