ถ้าพูดถึงชุมชนบางมด สถานที่หนึ่งที่เป็นจุดเด่นหรือเรียกได้ว่าเป็นสัญลักษณ์และสมบัติของชุมชนนี้เลยก็ว่าได้ นั้นก็คือ “ส้มบางมด” เนื่องจากส้มบางมดมีรสชาติหวานอร่อยนุ่มละมุนลิ้นและแตกต่างจากส้มที่อื่น ๆ ซึ่งในที่นี้เราขอพูดถึง “สวนส้มลุงสมจิตร” ที่มีชื่อเสียงและประวัติความเป็นมานับร้อยปี ส่งจากรุ่นสู่รุ่นตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 จากรุ่นปู่ย่า

ตายาย

​

          การเริ่มทำสวนส้มของคุณลุงสมจิตร จุลมานะ ได้เริ่มมาจากการรับสืบทอดมาจากรุ่นสู่รุ่น อีกทั้งยังได้รับแรง

บันดาลใจในการทำสวนส้มมาจากที่เห็นคุณพ่อทำสวนส้มมานาน ทำให้มีใจรักและความผูกพันเลยอยากจะทำสวนส้มต่อจากคุณพ่อ รวมทั้งได้แรงบันดาลใจมาจากการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ 9 ทรงเสด็จในปีพ.ศ. 2521 และได้ชิมส้มบางมด จึงมีพระราชดำรัสกับชาวสวนส้มบางมดว่า “ส้มบางมดอร่อยมาก ให้ช่วยกันอนุรักษ์สวนส้มบางมดไว้” คุณลุงจึงได้มีการอนุรักษ์ส้มบางมดมาถึงในปัจจุบัน แต่กว่าจะมาถึงจุดนี้ก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย ถึงแม้ตอนที่ได้มาเริ่มทำสวนส้มลุงจะรู้สึกสนุกและชอบเวลาที่ส้มมีผลผลิตออกมา แต่ในระหว่างทางคุณลุงสมจิตรก็ได้เจอปัญหามากมาย เพราะการปลูกส้มนั้นต้องใช้ทั้งสภาพอากาศ ดิน น้ำ และพื้นที่ที่เหมาะสมในการปลูก นอกจากนี้สิ่งที่เป็นปัญหาใหญ่ของการปลูกส้มนั้นก็คือ “แมลง” เพราะแมลงจะมาวางไข่ที่ใบและมาแย่งอาหารต้นส้มและยังมีปัญหาเรื่องของโรคที่ทำให้ส้มมีผลผลิตน้อยลงมากอีกด้วย

ซึ่งปัญหาเหล่านี้เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นค่อนข้างบ่อย ทำให้สวนส้มในย่านชุมชนบางมดลดลงจากแต่ก่อนมาก และเหลือเพียง

ไม่กี่สวน ซึ่งหนึ่งในนั้นที่ยังคงเหลืออยู่ก็คือสวนส้มลุงส้มจิตรที่ปลูกเพื่ออนุรักษ์พันธ์ุส้มบางมดให้คนรุ่นหลังได้ยังคงเห็นอยู่ ดังนั้นเราเลยเกิดคำถามขึ้นมาว่า “คุณลุงเหนื่อยไหม ที่ทำสวนส้ม”  และคุณลุงก็ได้บอกว่าเหนื่อยและท้อด้วยในบางครั้ง 

แต่ถึงคุณลุงจะท้อแต่คุณลุงก็ไม่ถอย เพราะมีใจรักและความตั้งใจรักษา อนุรักษ์สวนส้มผืนนี้เอาไว้ 

​

          หลังจากที่เราได้มาเรียนรู้เรื่องสวนส้มจากคุณลุงสมจิตร ทำให้ได้รู้ว่าการทำสวนส้มของคุณลุงนั้น ต้องผ่านอุปสรรคมามากมาย แต่คุณลุงก็ยังคงทำต่อไปเพื่ออนุรักษ์สวนส้มเอาไว้ให้คนรุ่นหลังได้เห็นและศึกษา นอกจากสวนส้มบางมดก็ยังเป็นหนึ่งอีกสถานที่ที่จะได้มาชมในการท่องเที่ยวของกัมปงในดงปรือ เพื่อให้เห็นการอนุรักษ์ส้มบางมดเอาไว้และได้มาพูดคุยกับคนที่รู้ลึกเรื่องสวนส้มบางมดจริง ๆ