หากพูดถึงวัดสำคัญในเกาะรัตนโกสินทร์ แล้ว ชื่อแรก ๆ ที่ทุกคนนึกถึงคงไม่พ้นกับ “วัดบวรนิเวศวิหาร” อย่างแน่นอน เนื่องจากเป็นวัดที่มีความสำคัญของประเทศไทย และยังมีศิลปกรรมภายในวัดที่โดดเด่นกว่าวัดอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นในด้านสถาปัตยกรรม จิตรกรรม และประติมากรรม ล้วนเป็นศิลปะที่ผสมผสานความเป็นไทย ตะวันตก กับจีนในแต่จุดได้อย่างลงตัว ซึ่งจะมีอะไรบ้างและน่าสนใจมากแค่ไหน เชิญชวนทุกท่านมาอ่านกัน

​

          อย่างแรกต้องพูดถึงประวัติของวัดบวรนิเวศก่อน วัดแห่งนี้แต่เดิมชื่อ “วัดใหม่” สร้างขึ้นสมัยรัชกาลที่ 3 ในปี พ.ศ. 2367 - 2375 โดยใกล้ ๆ กับวัดใหม่มีอีกวัดที่ติดกันชื่อ “วัดรังษี” เป็นวัดที่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ ทรงสถาปนาขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2366 ต่อมาในปี พ.ศ. 2458 สมัยรัชกาลที่ 6 ท่านทรงเห็นว่าวัดมีการทรุดโทรมเป็นอย่างมาก จึงโปรดเกล้าฯ ให้รวมสองวัดนี้เป็นวัดเดียวกัน ชื่อ “วัดบวรนิเวศวิหาร” และในส่วนวัดรังษี ณ ปัจจุบันจะใช้เรียกกลุ่มคณะสงฆ์แทนว่า “คณะรังษี”

​

          วัดบวรนิเวศวิหาร เป็นวัดประจำรัชกาลที่ 6 และ 9 ของรัตนโกสินทร์ ซึ่งเป็นวัดที่พระมหากษัตริย์ในราชวงศ์จักรีส่วนใหญ่มาผนวชกัน เช่น รัชกาลที่ 4 หรือรัชกาลที่ 9 นอกจากนี้เคยเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราชไทยถึง 4 องค์ และยังเป็นที่ตั้งของสถาบันการศึกษาของสงฆ์แห่งแรกที่เริ่มประยุกต์หลักพระพุทธศาสนาให้เข้ากับสังคมสมัยใหม่ โดยมีชื่อว่า “มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย” 

​

          เมื่อเราผ่านเข้าประตูมาในวัดแล้ว จะพบกับอุโบสถของวัดบวรนิเวศวิหาร เขตพุทธาวาส ภายนอกประกอบไปด้วยสถาปัตยกรรมต่าง ๆ ที่สวยงาม ผสมผสานความเป็นไทยและจีนอย่างเห็นได้ชัด เช่น หลังคาทรงไทยชั้นเดียวที่มุงด้วยกระเบื้องรางแบบจีน หน้าบันทั้ง 3 ด้านที่มีลวดลายเหมือนกัน คือ มีกรอบล้อมหน้าบัน เป็นพานรองรับพระขรรค์ มีพระมหามงกุฎครอบ กระจกสีที่ปิดทองล้อมรอบด้วยลายพุดตาน และใบเสมาของโบสถ์ที่มีลักษณะติดไปกับอุโบสถ

​

          ภายในอุโบสถประดิษฐานพระประธาน “พระพุทธชินสีห์” และ “พระสุวรรณเขต” แม้วันนี้เราจะไม่สามารถเข้าไปภายในโบสถ์ได้ เนื่องจากมีการสวดมนต์ในวันลอยกระทง (วันอังคารที่ 8 พฤศจิกายน 2565) โดยพระพุทธชินสีห์จะอยู่ด้านหน้าพระสุวรรณเขต มีขนาดเล็กกว่าจนเห็นได้ชัด ซึ่ง 2 พระประธานที่วัดแห่งนี้ต่างมีศิลปกรรมที่ต่างกัน พระพุทธชินสีห์จะเป็นศิลปกรรมสมัยสุโขทัยที่มีความอ่อนช้อยของท่าทาง เกศาที่เป็นก้นหอย และทรงหน้าแบบไข่ ส่วนพระสุวรรณเขตจะมีลักษณะแบบศิลปกรรมสมัยอยุธยา อู่ทองรุ่นที่ 2 ใบหน้ามีความใหญ่และรูปร่างปากอวบอิ่ม โดยตามความเชื่อแล้ว หากมาวัดแห่งนี้จะต้องมาขอพรเสริมในด้านดวงชะตา และขอพรให้ชีวิตปราศจากอุปสรรคเภทภัยทั้งหลาย

​

          นอกจากนี้ภายในอุโบสถยังมีภาพจิตรกรรมจากขรัวอินโข่ง จิตรกรที่มีชื่อเสียงและโด่งดังมากในสมัยรัชกาลที่ 3 และ 4 เพราะเขาสามารถผสมผสานความเป็นไทยและตะวันตกได้เป็นอย่างดี ในด้านของเทนนิคการวาดที่มีความอ่อนช้อยของตัวละคร แต่ยังคงมีกลิ่นอายของตะวันตก ซึ่งภาพจิตรกรรมเหล่านี้เต็มไปด้วยเรื่องราวพุทธประวัติ ความเป็นอยู่ของชาวบ้านในยุคสมัยนั้น และภาพปริศนาธรรมทั้ง 16 ภาพที่สามารถหาดูได้แค่วัดบวรนิเวศวิหารกับวัดบรมนิวาสเพียงเท่านั้น

​

          หลังจากที่เราพูดถึงอุโบสถไปมากแล้ว เราได้เดินไปยังบริเวณพระมหาเจดีย์ รอบ ๆ นั้นสิ่งที่เห็นได้ชัด คือ ภาพปูนปั้นเล่าเรื่องไซอิ๋วในแต่ละตอน ซึ่งมีความสวยงามมาก ๆ ในด้านความอ่อนช้อยและความละเมียดของงาน นอกจากนั้นยังเห็นรูปปั้นของรัชกาลที่ 3 อีกด้วย

ต่อมาเราก็ได้เดินไปในเขตของสังฆาวาส ซึ่งเป็นเขตที่เต็มไปด้วยพระตำหนักของพระสงฆ์ ทางวัดอนุญาตให้คนภายนอกสามารถเดินได้ แต่ห้ามเข้าพระตำหนักเพียงเท่านั้น โดยบรรยากาศจะต่างจากเขตพุทธาวาสมาก เพราะตำหนักแต่ละหลังเป็นศิลปะแบบไทยผสมตะวันตก มีความโมเดิร์นและเหมาะแก่การถ่ายรูปสวย ๆ ซึ่งความคอนทราสของสีแต่ละตึก จะทำให้ภาพที่ถ่ายออกมาราวกับว่าเราอยู่ต่างประเทศ

​

          จากทั้งหมดที่ได้เล่ามานั้น สิ่งที่เราประทับใจที่สุด คือ ศิลปกรรมที่ผสมผสานความเป็นไทย จีน และตะวันตกได้อย่างชัดเจน ในส่วนของเขตพุทธาวาส พระพุทธรูปคงเป็นจุดที่โดดเด่นและงดงามที่สุด และในส่วนของสังฆาราช พระตำหนักต่าง ๆ ก็เป็นจุดที่ดึงดูดผู้คนได้มากเช่นเดียวกัน ดังนั้นแล้ววัดบวรนิเวศเองก็สามารถสื่อความหลากหลายของศิลปกรรมได้เป็นอย่างดี และเราก็หวังว่าจะได้มีโอกาสกลับมาเยือน ณ ที่แห่งนี้อีกครั้ง