สตูดิโอสื่อสร้างสรรค์และภาษาเพื่อสังคม
โรงเรียนรุ่งอรุณ
วัดชนะสงคราม กับรายละเอียดศิลปะที่ซ่อนอยู่ภายในวัด
กล่าวถึงย่านบางลำพู หลายคนคงนึกถึงภาพย่านเก่าแก่ เต็มไปด้วยตึกแถวเรียงรายกันเป็นแนวยาว หรือสถานที่ท่องเที่ยวสุดฮิตอย่างถนนข้าวสาร นอกเหนือจากนี้ยังมีวัดวาอารามอีกมากมายในย่านบางลำพู ซึ่งถ้าหากเราขับรถผ่านทางถนนจักรพงษ์ จะเจอหนึ่งในวัดในย่านบางลำพูที่มีความสวยงามและมีประวัติมาอย่างยาวนานก็คือ “วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร”
รูปจาก: The cloud https://images.app.goo.gl/GJBzUMTd6mk9YnFi7
วัดชนะสงครามแห่งนี้ สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา แต่เดิมชื่อคือ “วัดกลางนา” เพราะบริเวณรอบ ๆ เป็นทุ่งนามาแต่ก่อน แต่เมื่อถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้มีกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท (กรมพระราชวัง/วังหน้า) มาซ่อมแซมใหม่ และเปลี่ยนชื่อวัดเป็น “วัดตองปุ” โดยสาเหตุที่ชื่อวัดตองปุ มีการสันนิษฐานอยู่ 2 ทาง ทางแรกสันนิษฐานว่า คำว่า “ตองปุ” มาจาก “หมู่บ้านตองปุ” ของชาวมอญที่อยู่บริเวณวัด ส่วนทางที่สองสันนิษฐานว่ามาจาก “วัดตองปุ” วัดมอญในสมัยอยุธยา เนื่องจากรัชกาลที่ 1 ให้พระสงฆ์ฝ่ายรามัญ (มอญ) มาอยู่ที่วัดนี้ จึงคาดว่าได้นำชื่อเดิมที่กรุงอยุธยามาตั้งเป็นชื่อวัดแห่งนี้ด้วย และเมื่อถึงคราวที่ได้รับชัยชนะจากการทำสงครามกับพม่าถึง 3 ครั้งในช่วงระหว่าง พ.ศ. 2328-2330 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จึงเปลี่ยนชื่ออีกครั้งว่า “วัดไชยชนะสงคราม” (ต่อมาได้ตัดทอนชื่อจนเป็น “วัดชนะสงคราม” ที่ใช้จนถึงปัจจุบัน)
สิ่งที่ตัวผู้เขียนชอบในวัดชนะสงครามคือด้านสถาปัตยกรรมของวัดนี้ จะเป็นสถาปัตยกรรมสกุลช่างวังหน้า (สถาปัตยกรรมที่สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ได้ทรงบูรณะปฏิสังขรณ์) อย่างแรกที่สามารถสังเกตได้คือเรื่องของบริเวณใต้หน้าบันที่เป็นรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ จะมีช่องหน้าต่างที่เพิ่มขึ้นมา ที่เป็นเอกลักษณ์และไม่เหมือนวัดอื่น ๆ อีกอย่างที่เป็นเอกลักษณ์คือ บริเวณกรอบหน้าบันที่วัดแห่งนี้จะไม่มีนาคสะดุ้ง ดังนั้นกรอบหน้าบันของวัดนี้จะมีความเรียบง่ายมากกว่าวัดอื่น ๆ รวมถึงเรื่องใบเสมา ปกติแล้วใบเสมาจะอยู่ในฐานอยู่รอบพระอุโบสถทั้ง 8 ทิศ แต่ใบเสมาในวัดชนะสงครามจะมีใบเสมาอันนึงที่ตั้งอยู่หน้าพระอุโบสถ ส่วนที่เหลือจะติดอยู่ตามผนัง เพราะฉะนั้นเวลาเราได้เดินในวัดชนะสงคราม เราจะได้สนุกกับการสังเกตรายละเอียดต่าง ๆ ของวัดชนะสงครามแห่งนี้
เดินเข้ามาในพระอุโบสถ เราจะได้เจอกับ พระประธานปางมารวิชัยขนาดใหญ่ พระนามว่า “พระพุทธนรสีห์ตรีโลกเชฏฐ์ มเหธิศักดิ์ ปูชนียะชยันตะโคดม บรมศาสดาอนาวรญาณ” หรือที่เราคุ้นเคยกันว่า “หลวงพ่อปู่” ที่มีมาตั้งแต่ยังเป็นวัดปลายนา เพราะฉะนั้นพระประธานยังคงเป็นพระพุทธรูปแบบศิลปะในสมัยอยุธยา และมีตำนานเกี่ยวกับพระพุทธรูปองค์นี้ว่า เมื่อสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท จะออกรบ พระองค์จะเสด็จมาที่วัดเพื่อสักการะพระพุทธรูปองค์นี้ ทรงได้รับชัยชนะทุกครั้งอีกด้วย และถ้าหากเราสังเกตไปตัวรอบ ๆ ผนังของพระอุโบสถแห่งนี้ จะได้เห็นถึงจิตรกรรมฝาผนังที่บอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติ (ซึ่งเป็นงานที่วาดขึ้นใหม่ ไม่ใช่งานโบราณ) ซึ่งจุดที่น่าสังเกตของตัวจิตรกรรมฝาผนังแห่งนี้คือ ตัวเทวดาที่มีแค่ลายเส้นสีขาว ไม่ได้ลงสี ซึ่งการวาดแบบนี้สื่อถึงการที่เทวดาสำแดงฤทธิ์ แต่ไม่สำแดงร่าง คนทั่วไปจึงมองไม่เห็น
รูปจาก:Dek-D https://images.app.goo.gl/foHutSMatJt6XUqM9
ตอนที่เราไปสำรวจพื้นที่นั้นเป็นช่วงวันลอยกระทงพอดี คือเป็นวันพระ 15 ค่ำ เดือน 12 เราเข้าไปสักการะในพระอุโบสถและมีพระเข้ามาเทศน์พอดี พระรูปนั้นได้เข้ามานั่งบนธรรมาสน์ ที่ตั้งอยู่หน้าองค์พระประธาน ซึ่งบอกเลยว่าธรรมาสน์หลังนี้มีความไม่ธรรมดา เพราะธรรมาสน์หลังนี้เป็นเครื่องสังเค็ดจากงานพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2453 สามารถสังเกตได้จากด้านหลังของธรรมาสน์หลังนี้ จะมีพระนามาภิไธยย่อว่า “จปร.” อยู่
รูปจาก: Facebook วัดชนะสงคราม ราชวรมหาวิหาร https://images.app.goo.gl/vGe26Hq5g3kiW3PV8
สิ่งที่น่าสังเกตอีกอย่างหนึ่งที่น่าสนใจคือ บริเวณเฉลียงกั้นห้องที่ทำเป็นคูหาบรรจุอัฐิเจ้านายฝ่ายวังหน้า จะมีอยู่ 5 กรอบ และในแต่ละกรอบจะมีช่องทรง 6 เหลี่ยมบรรจุพระอัฐิของเจ้านายฝ่ายวังหน้าอยู่ เช่น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ สมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 8 แห่งรัตนโกสินทร์ จะอยู่ในกรอบที่ 2 (ที่เขียนว่า “พระองค์เจ้าชายฤกษ์”)
รูปจาก: The cloud https://images.app.goo.gl/MCaZCvBzLewEEYLt9
อยากจะบอกว่าที่ตัวผู้เขียนได้ไปลงพื้นที่มา รู้สึกว่าที่นี่ไม่ได้มีแค่ความสวยงามอย่างเดียว แต่วัดชนะสงครามแห่งนี้มีรายละเอียดบางอย่างที่แตกต่างจากวัดอื่น ๆ ทำให้เวลาไปเดินชมวัด จะมีความสนุกในการสังเกตรายละเอียดต่าง ๆ ที่ซ่อนอยู่ภายในวัด เพราะฉะนั้นหากมีโอกาสได้ผ่านไปทางย่านบางลำพู ก็อยากให้ลองแวะเวียนเข้าไปเยี่ยมชมในวัดชนะสงครามแห่งนี้ ไปสังเกตรายละเอียดเล็ก ๆ บางทีการสังเกตรายละเอียดเหล่านี้ อาจทำให้เราได้เข้าใจในความหมายที่ซ่อนอยู่ได้
เรียบเรียงโดย
นางสาวสิริกาญจน์ แจ้งอริยวงศ์