สตูดิโอสื่อสร้างสรรค์และภาษาเพื่อสังคม
โรงเรียนรุ่งอรุณ
ศิลปะไทยปร ะเพณีใหม่: ความเป็นไทยผสมผสานกับความเป็นสมัยใหม่
เมื่อเดือนที่ผ่านมา มีโอกาสได้เข้าไปชมนิทรรศการ “ศิลปะกรรมสมัยรัชกาลที่ 9” ณ อาคารนิทรรศการ 3 พิพิธภัณฑ์แห่งชาติ หอศิลป ถนนเจ้าฟ้า กรุงเทพฯ โดยนิทรรศการนี้เป็นส่วนต่อขยายของนิทรรศการถาวรของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป เรื่อง พัฒนาการทางด้านทัศนศิลป์ของไทย ที่มุ่งบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับงานศิลปะสมัยใหม่ในประเทศไทย ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จึงอยากชวนทุกคนมาร่วมกัน “ดู” งานศิลปะ พินิจพิเคราะห์ ยลความงาม กันสักเล็กน้อย เพื่อ “มองหาเรื่อง” จากสิ่งที่อยู่ตรงหน้า
ทั้งนี้ภายในนิทรรศการจัดแสดงผลงานศิลปะชั้นเยี่ยมของศิลปินที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย อาทิ เฟื้อ หริพิทักษ์, เขียน ยิ้มศิริ, ชิต เหรียญประชา, จำรัส เกียรติก้อง โดยมีจำนวนผลงานที่จัดแสดงกว่า 82 ชิ้น จิตรกรรม 46 ชิ้น, ประติมากรรม 12 ชิ้น, ภาพพิมพ์ 17 ชิ้น และสื่อผสม 7 ชิ้น
เนื่องจากผลงานศิลปะที่มีเป็นจำนวนมาก ในวันนี้จึงอยากพูดเรื่องผลงานศิลปะเพียงกลุ่มเดียวเท่านั้น นั่นคือ ศิลปะในแนวไทยประเพณีใหม่ (Neo-traditonalism) ที่ศิลปินในกลุ่มนี้พยายามกลับไปหาความงามแบบไทย ๆ แล้วทดลองผสมผสานรูปแบบ และเนื้อหาแบบไทยประเพณีที่พบได้ตามวัดวา หรืองานพุทธศิลป์กับศิลปะแบบสมัยใหม่ที่เข้ามาจากกลุ่มประเทศตะวันตก จนเกิดเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยศิลปินแต่ละคนจะมีสัดส่วนในการผสมสุนทรียศาสตร์ความงามแบบเก่ากับแบบใหม่ แตกต่างกันออกไป
ผลงานที่โด่งดังจนกลายเป็นผลงานบรมครูของศิลปะไทย และมักถูกยกเป็นตัวอย่างของงานศิลปะในกลุ่มนี้ได้แก่ผลงาน ดินแดนแห่งความยิ้มแย้ม ที่สร้างขึ้นในปี พ.ศ.2493 ของเขียน ยิ้มศิริ ที่ถูกจัดแสดงภายในนิทรรศการนี้ด้วย
โดยหากพิจารณาจากรูปแบบจะเห็นได้ว่า ผลงานทั้งสองชิ้น เป็นรูปทรงคนที่เรียบง่าย กลมกลึง ไร้รายละเอียด ไม่ลอกเลียนให้เหมือนจริงตามธรรมชาติของสรีระร่างกายมนุษย์ ปราศจากกล้ามเนื้อ และรายละเอียดที่เป็นจริง เน้นลีลาที่อ่อนช้อย อ้อนแอ้นอรชร ปั้นแขนให้กลมคล้ายทรงกระบอกแล้วดัดให้โค้งอ่อนราวกับไม่มีกระดูกอยู่ภายใน สอดคล้องกับรูปแบบของพระพุทธรูปในศิลปะสุโขทัย ซึ่งมักได้รับการยกย่องว่าเป็นความงามในอุดคติของศิลปะไทย นอกจากนี้ความเรียบง่าย การลดทอนรายละเอียด การปรับยืด ดัดแปลงรูปทรงให้เกินจริงจากธรรมชาติ ก็สอดคล้องกับการทำงานของศิลปินสมัยใหม่ในโลกตะวันตก จึงอาจกล่าวได้ว่างานชั้นครูสองชิ้นนี้ของเขียน ยิ้มศิริ เป็นผลงานที่ผสมผสานศิลปะแบบไทยประเพณีกับศิลปะสมัยใหม่แบบตะวันตกได้อย่างลงตัวสมบูรณ์
ทุกคนสามารถยลความงาม ดื่มด่ำความอ่อนช้อย อย่างละเอียดได้ใน https://monwic.com/art/land-of-smile/ โดยปัจจุบันงานชิ้นนี้อยู่ในความครอบครองของพิพิธภัณฑ์ของสะสม ณรงค์ วลีพร อิงค์ธเนศ (MoNWIC)
เรียบเรียงโดย
นายประพันธ์ แจ้งกิจชัย