ข้อมูลพื้นฐาน

       บ้านสวนห้อม ตำบลปวนพุ อำเภอหนองหิน จังหวัดเลย เป็นหมู่บ้านขนาดเล็กราว 80 ครัวเรือน พื้นที่ตั้งอยู่ในวนอุทยานผางาม ซึ่งเป็นพื้นที่สูงที่มีภูเขาล้อมรอบ สวนห้อม แต่เดิมเคยเขียนว่า

“สวนฮ่อม” เพราะมีต้นฮ่อมขึ้นตามธรรมชาติบริเวณน้ำตกสวนห้อม

​

       หมู่บ้านสวนห้อม เป็นชุมชนเล็ก ๆ ที่มีประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติมาอย่างยาวนาน ต้นฮ่อมที่ถูกนำมาตั้งเป็นชื่อหมู่บ้านชาวบ้านนำต้นฮ่อมมาใช้ประโยชน์ในการย้อมสีผ้า ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดกันมา เป็นพื้นที่ที่มีป่าไม้ล้อมรอบ และมีต้นไผ่ขึ้นอยู่หลายสายพันธุ์ ทำให้มีวิถีชีวิตที่พึ่งพิงป่า ในอดีตมีภูมิปัญญาการทอผ้าฝ้าย ย้อมฮ่อม หาของป่า และมีการปลูกข้าวไร่ไว้กินในครัวเรือนครัวเรือน จนกระทั่งในบางปีผลผลิตไม่เพียงพอต่อความต้องการของคนในหมู่บ้านการทำไร่ การปลูกข้าวจึงเปลี่ยนมาใช้สำหรับขาย รวมถึงการเข้ามามีบทบาทของพืชสำหรับขายอื่นๆ ในหมู่บ้าน เช่น การปลูกข้าวโพด อ้อย สวนยาง ทำให้เกิดการเปลี่ยนพื้นที่เป็นแปลงเกษตร ต้นฮ่อมจึงหายไป เหลือเพียงแค่ชื่อไว้ให้เราได้รู้จัก

​

       บ้านสวนห้อมตั้งอยู่กลางภูมิประเทศที่โดดเด่นด้วย ภูเขาหินปูน และเนินเขาสลับซับซ้อน ซึ่งเป็นผลจากการสะสมตัวของตะกอนทะเลเมื่อหลายล้านปีก่อน ผ่านกาลเวลาที่ถูกกัดเซาะโดยสายฝนและลม เกิดเป็นหน้าผาสูงชัน ถ้ำ และโพรงหินรูปร่างแปลกตา ที่นี่จึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่น่าสนใจสำหรับนักสำรวจและผู้ที่ชื่นชอบความงามของธรณีวิทยา

​

       นอกจากนี้ หมู่บ้านสวนห้อมยังเป็นที่รู้จักในเรื่องของความสวยงามทางธรรมชาติและสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ เช่น น้ำตกสวนห้อม สวนสวรรค์ ถ้ำตุ๊กตา และจุดชมวิว ทั้งหมดนั้นล้วนถูกรายล้อมไปด้วยทิวทัศน์อันงดงามของป่าเขา เช่นป่าเบญจพรรณ ซึ่งอยู่ล้อมรอบหมู่บ้าน มีไผ่ขึ้นอยู่กระจายทั่วไป ชาวบ้านนำไผ่บงมาใช้ในการสานอุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น กระติ๊บข้าวเหนียวและหวดนึ่งข้าว นอกจากการเกษตรแล้ว การสานเครื่องใช้จากไผ่ยังเป็นอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน

​

       ปัจจุบัน อาชีพของชาวบ้านทั่วไป คือ การออกไปเป็นแรงงานรับจ้าง บางส่วนมีทําไร่อ้อย มันสำปะหลังบ้าง รวมถึงปลูกข้าวในเนื้อที่แปลงเล็ก ๆ ไว้เพื่อกินเอง มีการทำจักสานไม่ไผ่ ชุมชนมีฐานะเศรษฐกิจค่อนข้างยากจน เมื่อเทียบกับหมู่บ้านเเห่งอื่น อีก 3-4 แห่งที่อยู่ใกล้กัน